12Vite.com Përgatitje për Shkollën e Lartë
Ky është një material shpjegues dhe ilustrues rreth temës: “Sistemi nervor dhe ai hormonal”.
➯Kliko këtu për gjitha temat: Biologjia për Maturën Shtetërore.
➯Kliko këtu për të punuar me provimet ndër vite: Provimet ndër vite Biologji
Përgatitur nga 12vite.com
Nëntemat që trajtohen në këtë material:
8.1 Hormonet dhe sistemi hormonal
8.2 Sistemi nervor
8.3 Truri
8.1 Hormonet Natyrë: Si funksionon/ mekanizmi i veprimit: ! Pasi arrijnë te qeliza, hormonet me natyrë yndyrore depërtojnë deri brenda në qelizë, apo deri edhe në bërthamën e saj, dhe ndryshojnë/ ndikojnë në proceset metabolike të qelizës.
SISTEMI HORMONAL (S.H) ! Kontrolli hormonal: !Bëhet me anë të mekanizmit feedback. !Si funksionon: Është një mekanizëm rregullimi i sasisë së hormoneve në trup (gjak, organizëm).
➯ lëndë kimike/ mesazhere/ lajmëtare
➯ prodhohen nga gjëndrat e sistemit endokrin
➯ japin mesazhe nervore që ndikojnë dhe ndryshojnë aktivitetin qelizor
➯proteinike (si insulina)
➯yndyrore ( si steroidet, testosteroni, estradioli)
➯aminioacide (veprojnë mbi receptorët membranorë)
8.2 SISTEMI NERVOR (S.N) Foto ilutruese: “Sistemi nervor qendror dhe periferik” Foto ilustruese: ” Truri dhe palca kurrizore”
Mielina = vetëm në aksonet e gjatë (lënda e bardhë) Pyetja : Sa nerva/ neurone marrin pjesë?
Foto ilustruese: “Ndarja e trurit në lobe”
Truri ndërtohet nga: Foto ilustruese: “Truri”
➯ qendror (SNQ)
➯ periferik (SNP)
Lënda e bardhë: tufë aksonesh
Lënda gri: trupat + dentritet
Harku reflektor:
Përgjjgjia : 3 nerva/ neurone.
Neuroni:
8.3 TRURI
Truri përbëhet nga:
• 2 gjysmë – rruzuj: ➯ i majtë
➯ i djathtë
• 4 lobe: ➯ frontal
➯ pariental
➯ temporal
➯ oksipital
1) Truri i madh
➯ funksionet ndijore
➯ funksionet lëvizore
➯ veprimtaritë e ndërgjegjshme
2) Truri i vogël
➯ veprimtari e muskujve skeletikë
➯ baraspesha
➯ ekzekutimi i levizjeve shprehimore (talentet)
3) Truri i ndërmjetëm , i cili përbëhet nga:
• Talamusi
➯ struktura kryesore
➯ shumë bërthama
➯ gjithë informacionet ndijore, përveç nuhatjes
• Hipotalamusi
➯ lidh SN me SH
➯ shumë bërthama të vogla nervore
➯ kontrollon hipofizën
➯ kontrollon sjelljet (etjen, urinë, gjumin)
➯ rregullon → temperaturat (p.sh.: kur na dhemb koka)
→ balancën e ujit në trup
4) Shtylla/ Trungu i trurit, i cili përbëhet nga:
• Truri i mesëm
➯stacion ndërlidhës për traket
➯traket kryqëzohen
• Ura
➯ lidh trurin e vogël me të madhin
➯ kontrollon dhe koordinon reflekset e lëvizjes së kokës në përgjigje të sinjaleve (pamorë, dëgjimorë; p.sh.: kthimi i kokës kur dëgjojmë emrin)
• Palca e zgjatur
➯ qendra refleksesh për rregullimin e rrahjeve të zemrës, frymës, tkurrjen e enëve të gjakut, vjellja, kollitja, tështima, gëlltitja, etj
➯ është vazhdim i palcës kurrizore
Si bëhet sinapsi:
Procesi:
➯ Polarizim
➯ Delolarizim
➯ Ripolarizim
Potencial veprimi / impuls nervor: Cikli që përfshin depolarizimin dhe ripolarizimin e membranes qelizore.
Lidhja në SN:
NDRYSHIMET MIDIS SN DHE SH
Mesazhi nervor:
Mesazhi hormonal:
I shpejtë
I ngadaltë
Përçohet permes neuroneve me anë të sinapsit
Gjëndrat e sekretojnë në gjak, ku njihet nga receptorët e qelizës/ organit shenjë
Natyrë bioelektrike
Natyrë biokimike
One comment
Pingback: Përgatitje për provimin e Biologjisë - Matura Shtetërore - 12Vite.com