fbpx
E Fundit

 – Kursi i plotë i “Matematikës” me 50 orë mësimore video të regjistruara, nga 5000 LEK, ju e përfitoni për 3500 LEK! (së bashku me Testet)

8. Sistemi nervor dhe ai hormonal | Biologjia për Maturën Shtetërore

Ky është një material shpjegues dhe ilustrues rreth temës:  “Sistemi nervor dhe ai hormonal”.

Kliko këtu për gjitha temat: Biologjia për Maturën Shtetërore.
Kliko këtu për të punuar me provimet ndër vite:
Provimet ndër vite Biologji

Përgatitur nga 12vite.com

Nëntemat që trajtohen në këtë material:
8.1 Hormonet dhe sistemi hormonal
8.2 Sistemi nervor
8.3 Truri

8.1 Hormonet

➯ lëndë kimike/ mesazhere/ lajmëtare
➯ prodhohen nga gjëndrat e sistemit endokrin
➯ japin mesazhe nervore që ndikojnë dhe ndryshojnë aktivitetin qelizor

Natyrë:
➯proteinike (si insulina)
➯yndyrore ( si steroidet, testosteroni, estradioli)
➯aminioacide  (veprojnë mbi receptorët membranorë)

Si funksionon/ mekanizmi i veprimit:

! Pasi arrijnë te qeliza, hormonet me natyrë yndyrore depërtojnë deri brenda në qelizë, apo deri edhe në bërthamën e saj, dhe ndryshojnë/ ndikojnë në proceset metabolike të qelizës.

SISTEMI HORMONAL (S.H)

 

! Kontrolli hormonal: !Bëhet me anë të mekanizmit feedback.

!Si funksionon: Është një mekanizëm rregullimi i sasisë së hormoneve në trup (gjak, organizëm).

8.2 SISTEMI NERVOR (S.N)

qendror (SNQ)
periferik (SNP)

Foto ilutruese: “Sistemi nervor qendror dhe periferik”

Foto ilustruese: ” Truri dhe palca kurrizore”

Mielina = vetëm në aksonet e gjatë (lënda e bardhë)
Lënda e bardhë: tufë aksonesh
Lënda gri: trupat + dentritet


Harku reflektor:

Pyetja : Sa nerva/ neurone marrin pjesë?
Përgjjgjia : 3 nerva/ neurone.


Neuroni:



8.3 TRURI

Truri përbëhet nga:
• 2 gjysmë – rruzuj: ➯ i majtë
                                      ➯ i djathtë
• 4 lobe: ➯ frontal
                ➯ pariental
                ➯ temporal
                ➯ oksipital

Foto ilustruese: “Ndarja e trurit në lobe”

Truri ndërtohet nga:

1) Truri i madh
➯ funksionet ndijore
➯ funksionet lëvizore
➯ veprimtaritë e ndërgjegjshme

2) Truri i vogël 
➯ veprimtari e muskujve skeletikë
➯ baraspesha
➯ ekzekutimi i levizjeve shprehimore (talentet)

3) Truri i ndërmjetëm , i cili përbëhet nga:
Talamusi
➯ struktura kryesore
➯ shumë bërthama
➯ gjithë informacionet ndijore, përveç nuhatjes
Hipotalamusi
➯ lidh SN me SH
➯ shumë bërthama të vogla nervore
➯ kontrollon hipofizën
➯ kontrollon sjelljet (etjen, urinë, gjumin)
➯ rregullon → temperaturat (p.sh.: kur na dhemb koka)
                        → balancën e ujit në trup

4) Shtylla/ Trungu i trurit, i cili përbëhet nga:
Truri i mesëm
➯stacion ndërlidhës për traket
➯traket kryqëzohen
 
Ura
➯ lidh trurin e vogël me të madhin
➯ kontrollon dhe koordinon reflekset e lëvizjes së kokës në përgjigje të sinjaleve (pamorë, dëgjimorë; p.sh.: kthimi i kokës kur dëgjojmë emrin)
 Palca e zgjatur
➯ qendra refleksesh për rregullimin e rrahjeve të zemrës, frymës, tkurrjen e enëve të gjakut, vjellja, kollitja, tështima, gëlltitja, etj
➯ është vazhdim i palcës kurrizore

Foto ilustruese: “Truri”

Si bëhet sinapsi:


Procesi:
➯ Polarizim
➯ Delolarizim
➯ Ripolarizim

Potencial veprimi / impuls nervor: Cikli që përfshin depolarizimin dhe ripolarizimin e membranes qelizore.


Lidhja në SN:


NDRYSHIMET MIDIS SN DHE SH

Mesazhi nervor: Mesazhi hormonal:
 I shpejtë  I ngadaltë
 Përçohet permes neuroneve me anë të sinapsit  Gjëndrat e sekretojnë në gjak, ku njihet nga receptorët e qelizës/ organit shenjë
 Natyrë bioelektrike  Natyrë biokimike

Shihni dhe

3. Valenca, Potenciali i jonizimit, Afria për elektronin dhe Elektronegativiteti – Teori, Formula dhe Ushtrime të Zgjidhura | Fizika për Maturën Shtetërore

Valenca Valencë quajmë aftësinë e një atomi për të formuar lidhje kimike me atomet e …

– Kursi i plotë i “Matematikës” me 50 orë mësimore video të regjistruara, nga 5000 LEK, ju e përfitoni për 3500 LEK për ditët e mbetura para vitit të ri shkollor! (së bashku me testet)